آخرین بهروزرسانی: مرداد ۱۴۰۵
اگر مطالبات یک پیمانکار یا مشاور بهجای وجه نقد با اسناد خزانه اسلامی (اخزا) پرداخت شود، تنها مبلغ اسمی اسناد اهمیت ندارد. فاصله زمانی بین واگذاری اسناد تا تاریخ سررسید باعث میشود موضوع حفظ قدرت خرید و نحوه محاسبه آن نیز در پرداخت صورتوضعیتها اهمیت پیدا کند.
این موضوع در سال ۱۴۰۵ دوباره اهمیت ویژهای پیدا کرده است. خزانهداری کل کشور در بخشنامه شماره ۱۹۵۰/۵۷ مورخ ۱۷ فروردین ۱۴۰۵، نرخ حفظ قدرت خرید برای واگذاری اسناد خزانه اسلامی با نمادهای معاملاتی اخزا ۴۰۱ تا ۴۰۷ را ۲۳ درصد سالانه تعیین کرده است. مطابق این بخشنامه، حفظ قدرت خرید با توجه به مدت باقیمانده تا سررسید بهصورت روزشمار محاسبه میشود.
در ادامه ابتدا بهصورت مختصر با اسناد خزانه آشنا میشویم و سپس به سراغ موضوع مهمتر برای پیمانکاران، حسابداران و ذیحسابان یعنی نحوه محاسبه حفظ قدرت خرید اسناد خزانه و کسورات مرتبط با صورتوضعیت میرویم.
اسناد خزانه اسلامی چیست؟
اسناد خزانه اسلامی نوعی اوراق مالی دولت هستند که از جمله برای تأمین مالی بودجه عمومی و تسویه یا پرداخت تعهدات دولت مورد استفاده قرار میگیرند.
در اسناد خزانه متعارف یا همان نمادهای «اخزا»، معمولاً سود دورهای یا سودبرگ پرداخت نمیشود و دارنده سند در سررسید، مبلغ اسمی آن را دریافت میکند.
از آنجا که ممکن است دستگاه اجرایی مطالبات پیمانکار را امروز با سندی پرداخت کند که سررسید آن ماهها یا حتی سالها بعد باشد، موضوع فاصله زمانی بین تاریخ واگذاری و تاریخ سررسید اهمیت پیدا میکند.
برای جبران این فاصله زمانی، در مواردی که مقررات مربوط پیشبینی کردهاند، مبلغی تحت عنوان حفظ قدرت خرید به مبلغ قابل پرداخت اضافه میشود.
حفظ قدرت خرید اسناد خزانه چیست؟
طبق مقررات مربوط به واگذاری اسناد خزانه، حفظ قدرت خرید مبلغی است که متناسب با فاصله زمانی تا سررسید اسناد محاسبه و به مبلغ قابل پرداخت اضافه میشود.
در بخشنامه خزانهداری کل کشور برای سال ۱۴۰۵ تصریح شده است که این مبلغ به ازای تأخیر تا زمان سررسید اسناد خزانه بهصورت روزشمار محاسبه میشود. نرخ تعیینشده برای اخزا ۴۰۱ تا اخزا ۴۰۷ نیز ۲۳ درصد سالانه است.
بنابراین برای واحد مالی دستگاه اجرایی یا پیمانکار، دانستن چند داده اهمیت زیادی دارد:
- مبلغ مشمول پرداخت
- نماد اسناد خزانه
- تاریخ واگذاری اسناد
- تاریخ سررسید
- تعداد روز باقیمانده تا سررسید
- نرخ حفظ قدرت خرید مربوط به آن اسناد
- نحوه برخورد با کسورات قانونی صورتوضعیت
خطا در هر یک از این موارد میتواند نتیجه محاسبات را تغییر دهد.
نرخ حفظ قدرت خرید اسناد خزانه در سال ۱۴۰۵ چقدر است؟
بر اساس بخشنامه شماره ۱۹۵۰/۵۷ مورخ ۱۷ فروردین ۱۴۰۵ خزانهداری کل کشور، نرخ حفظ قدرت خرید برای واگذاری اسناد خزانه اسلامی اخزا ۴۰۱ تا اخزا ۴۰۷ برابر با ۲۳ درصد سالانه تعیین شده است.
انتشار اسناد خزانه در سال ۱۴۰۵ به این نمادها محدود نمانده است. وزارت امور اقتصادی و دارایی در ادامه سال، انتشار نمادهای دیگری از جمله اخزا ۵۰۱، اخزا ۵۰۲ و اخزا ۵۰۴ را نیز اعلام کرده است.
در اطلاعیه رسمی انتشار اخزا ۵۰۴ نیز اعلام شده است که این اسناد فاقد سودبرگ بوده و دارای حفظ قدرت خرید با نرخ ۲۳ درصد هستند.
آیا همه اسناد خزانه سال ۱۴۰۵ دارای حفظ قدرت خرید هستند؟
خیر. این نکته بسیار مهم است.
نباید نرخ یا روش محاسبه یک نماد را به تمام اوراق منتشرشده در سال تعمیم داد.
برای نمونه، کاخزا ۵۰۳ که در سال ۱۴۰۵ منتشر شده، برخلاف اخزا ۵۰۴ فاقد حفظ قدرت خرید است و در عوض دارای سودبرگ با نرخ ۲۳ درصد و پرداخت ششماهه است.
بنابراین هنگام انجام محاسبات باید ابتدا مشخص شود که اوراق موردنظر:
- اخزا بدون سودبرگ و دارای حفظ قدرت خرید است؛
- یا از انواع دیگری مانند اسناد خزانه کوپندار است.
به همین دلیل استفاده صرف از یک نرخ ثابت، بدون توجه به نماد و مشخصات اوراق میتواند باعث محاسبه نادرست شود.
حفظ قدرت خرید چگونه محاسبه میشود؟
مبنای اصلی محاسبه، مبلغ مشمول، نرخ حفظ قدرت خرید و فاصله زمانی تا سررسید است.
بهصورت مفهومی میتوان رابطه را چنین در نظر گرفت:
حفظ قدرت خرید = مبلغ مشمول × نرخ سالانه × مدت باقیمانده تا سررسید بهصورت روزشمار
مبنای دقیق روزشمار و سایر جزئیات محاسبه باید مطابق مقررات و مشخصات اوراق مورد استفاده قرار گیرد.
یک مثال ساده از محاسبه حفظ قدرت خرید
فرض کنیم مبلغ مشمول محاسبه برابر با ۱ میلیارد ریال باشد، نرخ حفظ قدرت خرید ۲۳ درصد سالانه باشد و از زمان واگذاری سند تا سررسید آن ۱۸۰ روز باقی مانده باشد.
اگر صرفاً برای درک روش محاسبه و با فرض مبنای ۳۶۵ روز محاسبه کنیم:
۱,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰ × ۲۳٪ × ۱۸۰ ÷ ۳۶۵
در این مثال مبلغ حفظ قدرت خرید حدود ۱۱۳٫۴ میلیون ریال خواهد بود.
توجه: این مثال صرفاً برای توضیح مفهوم محاسبه است. در محاسبات واقعی باید تاریخها، نماد اسناد، بخشنامه مربوط و مقررات حاکم بر همان پرداخت در نظر گرفته شوند.
چرا محاسبه اسناد خزانه برای پیمانکاران پیچیده میشود؟
اگر فقط محاسبه درصد حفظ قدرت خرید مطرح بود، انجام محاسبه چندان دشوار نبود. مسئله زمانی پیچیدهتر میشود که اسناد خزانه برای پرداخت صورتوضعیت پیمانکار یا مشاور مورد استفاده قرار میگیرند.
در این حالت ممکن است علاوه بر حفظ قدرت خرید، لازم باشد موارد دیگری نیز در محاسبات صورتوضعیت در نظر گرفته شوند؛ از جمله:
- کسورات مربوط به تأمین اجتماعی
- مالیات و مالیات بر ارزش افزوده حسب مورد
- سهمهای مربوط به کارفرما و پیمانکار
- استهلاک پیشپرداخت
- نوع قرارداد
- مبلغ قابل تبدیل به اسناد خزانه
- نحوه اعمال یا عدم اعمال حفظ قدرت خرید بر اجزای مختلف محاسبه
نوع قرارداد و مقررات حاکم بر هر پرداخت میتواند در نتیجه نهایی مؤثر باشد.
در نتیجه یک محاسبه که در ظاهر فقط شامل «مبلغ × نرخ × تعداد روز» است، در یک صورتوضعیت واقعی میتواند شامل چندین مرحله محاسباتی وابسته به یکدیگر باشد.
اهمیت تاریخ سررسید در محاسبه حفظ قدرت خرید
یکی از مهمترین پارامترها در محاسبه، تعداد روزهای باقیمانده تا سررسید است.
فرض کنید دو صورتوضعیت با مبلغ یکسان از طریق دو نماد مختلف اخزا پرداخت شوند. اگر یکی از اسناد شش ماه و دیگری دو سال تا سررسید فاصله داشته باشد، مبلغ حفظ قدرت خرید آنها یکسان نخواهد بود.
بنابراین در یک سیستم محاسباتی مناسب بهتر است اطلاعات هر نماد شامل حداقل موارد زیر نگهداری شود:
- نام نماد
- تاریخ انتشار
- تاریخ سررسید
- نرخ حفظ قدرت خرید
- وضعیت سودبرگ
- تعداد روز باقیمانده تا سررسید
محاسبه خودکار فاصله تاریخها احتمال بروز اشتباه در محاسبات دستی را نیز کاهش میدهد.
محاسبه حفظ قدرت خرید با VBA
از آنجا که محاسبه حفظ قدرت خرید مجموعهای از عملیات عددی، محاسبات تاریخی و شروط مختلف است، میتوان این فرآیند را با برنامهنویسی خودکار کرد.
در ایران VBA برای همین منظور ابزاری با استفاده از VBA و Microsoft Access توسعه دادهایم که برای محاسبه صورتوضعیتهایی طراحی شده است که تمام یا بخشی از آنها از طریق اسناد خزانه اسلامی پرداخت میشوند.
در این ابزار میتوان اطلاعات اسناد خزانه و تاریخ سررسید آنها را ثبت کرد تا تعداد روز باقیمانده تا سررسید و محاسبات مرتبط بهصورت خودکار انجام شود.
ابزار حفظ قدرت خرید ایران VBA چه کاری انجام میدهد؟
ابزار حفظ قدرت خرید ایران VBA برای حسابداران، ذیحسابان و واحدهای مالی طراحی شده است که با صورتوضعیت پیمانکاران و پرداخت از طریق اسناد خزانه سروکار دارند.
امکانات ابزار شامل موارد زیر است:
- ثبت و مدیریت اطلاعات اسناد خزانه اسلامی
- محاسبه خودکار روزهای باقیمانده تا سررسید
- محاسبه حفظ قدرت خرید
- تعیین نوع قرارداد
- محاسبه کسورات بیمه
- تفکیک سهمهای مربوط به بیمه
- محاسبه مالیات بر ارزش افزوده حسب تنظیمات
- امکان اعمال یا عدم اعمال حفظ قدرت خرید در بخشهای مختلف محاسبه
- محاسبه استهلاک پیشپرداخت
- تبدیل خودکار ارقام به مبالغ قابل تبدیل به اسناد خزانه
- تهیه ریز محاسبات قابل چاپ برای پیوست سند حسابداری
این نرمافزار با VBA در Microsoft Access توسعه داده شده است و برای اجرای آن به نسخه مناسب Microsoft Access یا Access Runtime نیاز خواهید داشت.
این ابزار برای چه کسانی مناسب است؟
این ابزار میتواند برای افرادی مفید باشد که بهطور مستمر با محاسبات پیمانکاری و اسناد خزانه سروکار دارند، از جمله:
- حسابداران دستگاههای اجرایی
- ذیحسابان و کارکنان امور مالی
- حسابداران شرکتهای پیمانکاری
- مدیران مالی پیمانکاران
- شرکتهای مشاور
- کارشناسانی که صورتوضعیت پیمانکاران را کنترل میکنند
اگر این محاسبات فقط یک بار انجام شود، محاسبه دستی نیز امکانپذیر است؛ اما در صورت تعدد صورتوضعیتها، نمادهای مختلف و سررسیدهای متفاوت، خودکارسازی محاسبات میتواند زمان انجام کار و احتمال خطای انسانی را کاهش دهد.
سؤالات متداول درباره حفظ قدرت خرید اسناد خزانه ۱۴۰۵
نرخ حفظ قدرت خرید اسناد خزانه در سال ۱۴۰۵ چند درصد است؟
برای اسناد موضوع بخشنامه شماره ۱۹۵۰/۵۷، یعنی اخزا ۴۰۱ تا اخزا ۴۰۷، نرخ حفظ قدرت خرید ۲۳ درصد سالانه تعیین شده است. اخزا ۵۰۴ نیز بر اساس اطلاعیه انتشار خود دارای حفظ قدرت خرید با نرخ ۲۳ درصد است.
آیا حفظ قدرت خرید بهصورت روزشمار محاسبه میشود؟
بله. در بخشنامه خزانهداری کل کشور، محاسبه حفظ قدرت خرید تا زمان سررسید بهصورت روزشمار پیشبینی شده است.
آیا تمام اوراق خزانه سال ۱۴۰۵ دارای حفظ قدرت خرید هستند؟
خیر. مشخصات هر نماد باید جداگانه بررسی شود. برای مثال اخزا ۵۰۴ دارای حفظ قدرت خرید است، در حالی که کاخزا ۵۰۳ فاقد حفظ قدرت خرید بوده و بهجای آن دارای سودبرگ است.
آیا میتوان حفظ قدرت خرید را دستی محاسبه کرد؟
بله. اگر مبلغ، نرخ، تاریخ واگذاری و تاریخ سررسید مشخص باشد، اصل محاسبه قابل انجام است. دشواری اصلی زمانی ایجاد میشود که محاسبات صورتوضعیت، کسورات، انواع قرارداد و چند نماد مختلف نیز به محاسبه اضافه شوند.
ابزار حفظ قدرت خرید ایران VBA در اکسل اجرا میشود؟
نسخه فعلی ابزار با VBA در Microsoft Access ساخته شده است و برای اجرای آن به نسخه مناسب Microsoft Access یا Access Runtime نیاز دارید.
محاسبه سریعتر کسورات و حفظ قدرت خرید
اگر در واحد مالی خود با پرداخت صورتوضعیت پیمانکاران از طریق اسناد خزانه اسلامی سروکار دارید، میتوانید بهجای انجام چندمرحلهای محاسبات بهصورت دستی، از ابزار حفظ قدرت خرید ایران VBA استفاده کنید.
این ابزار برای انجام محاسبات مربوط به حفظ قدرت خرید، کسورات پیمانکاری، مدیریت تاریخ سررسید اسناد و تهیه ریز محاسبات قابل چاپ طراحی شده است.